weebdizayn.com elektronik iletişim

Sosyal Medyanın Tanımı ve Özellikleri

Sosyal medya bilgisayarların icadı ve bu alandaki gelişmelerle birlikte ortaya çıkmış bir kavramdır. Sosyal medya, e-iletişim süreci içerisinde ayrı bir yere ve öneme sahiptir. Günümüzde ülke geneline bakıldığında sosyal medyayı takip eden kişilerin sayısının günden güne arttığı görülmektedir.

Bir tanıma göre sosyal medya, insanların internet ortamında birbirleriyle interaktif şekilde iletişim kurarak görüşlerini paylaştığı bir yapı olarak tanımlanmaktadır. Diğer bir tanımda sosyal medya; bilgi ve içerik paylaşımını, işbirliğini ve kolay etkileşimi amaçlayan medya platformu ve online uygulamalar olarak ifade edilmektedir. Bir başka deyişle sosyal medya, web 2.0 teknolojileri üzerine kurulan daha derin sosyal etkileşime, topluluk oluşumuna ve işbirliği projelerini başarmaya imkan sağlayan web siteleridir. Bu tanımlardan anlaşılacağı üzere sosyal medya; katılımcılarının online ortamlarda kendilerini ifade ettikleri, birbirleri ile iletişime geçtikleri, gruplara katıldıkları ve bu ortamlara fikir, yorum ve yayınlarıyla katkıda bulundukları sosyal içerikli web siteleridir (Köksal ve Özdemir, 2013:325).

En yüksek derecede paylaşımın gerçekleştiği, online medyanın yeni bir türü olarak fırsatlar sunduğu en yeni fikirlerden biri olan sosyal medya aşağıdaki özellikleri içermektedir (Vural, 2010:3351-3352):

  • Katılımcılar: Sosyal medya katılımcıları cesaretlendirmekte ve ilgili olan her bir kullanıcıdan geri bildirim almaktadır.
  • Açıklık: Sosyal medya servisleri en çok geri bildirime ve katılımcılara açık olan ağlar olup; oylama, yorum ve bilgi paylaşımı gibi konularda katılımcıları cesaretlendirmektedirler. Bu servisler çok nadir bir şekilde ulaşıma yönelik bazı engeller koymaktadırlar.
  • Konuşma: Geleneksel medya içerik aktarımı ya da dinleyiciye bilgi ulaşımı ile ilgili iken, sosyal medya iki yönlü iletişime imkan tanıması yönü ile daha iyidir.
  • Toplum: Sosyal medya topluluklara çabuk ve etkili bir oluşum izni vermektedir. Topluluklar sosyal medya aracılığı ile, beğendikleri fotoğraf, politik değerler, favori TV programları vb. şeyleri paylaşmaktadırlar.
  • Bağlantılılık: Çoğu sosyal medya türü; diğer siteler, araştırmalar ve insanların ilgili oldukları herhangi bir konuda link verilmesine imkan tanımaktadır.

BİLGİ: Sosyal medyanın en genel tanımıyla; katılımcıların kendilerini ifade etme fırsatı bulduğu, bilgilerini paylaştığı ve başkaları ile iletişime geçerek sosyalleştiği bir platform olduğu görülmektedir.

Sosyal medya geri bildirim alarak katılımcıların ilgisini artırmaktadır. Bu şekilde katılımcılar sosyal medyayı etkili bir şekilde kullandıklarını düşünerek cesaretlenmektedirler. Karşılıklı iletişime imkan sağlaması ve daha büyük kitleler tarafından takip edilmesi, sosyal medyayı diğer iletişim araçları içerisinde farklı bir yere ve konuma taşımaktadır.

Sosyal medya ve geleneksel medya arasında belirgin bazı farklılıklar bulunmaktadır. Sosyal medyayı geleneksel medyadan farklı kılan özelliklerden bazılarını aşağıdaki biçimde özetlemek mümkündür (Zincir ve Yazıcı, 2013:71-72):

  • Erişim : Hem geleneksel hem de sosyal medya teknolojileri tüm bireylerin genel bir kitleye erişebilmesine imkan tanımaktadır.
  • Erişilebilirlik: Geleneksel medya için üretim yapmak genellikle özel işletmeler ve devletin sahipliğinde iken; sosyal medya araçları herkes tarafından daha düşük maliyetle veya hiçbir bedel ödenmeden kullanılabilmektedir.
  • Kullanılırlık: Geleneksel medya üretiminde çoğunlukla uzmanlaşılmış yeteneklere ve eğitimlere ihtiyaç duyulurken birçok sosyal medya için bu geçerli değildir. Bazı durumlarda yetenekler tamamen değişmiş ve yenidir, diğer bir deyişle, herkes üretimde bulunabilmektedir.
  • Yenilik: Geleneksel medya iletişimlerinde meydana gelen zaman farkının, anında etki ve tepki iletişiminde olan sosyal medya ile kıyaslandığı zaman çok daha uzun olabildiği görülmektedir (tepkilerin zaman aralığına katılımcılar karar vermektedir). Günümüzde geleneksel medyanın sosyal medya uygulamalarına adapte olması ile zamanla bu farklılığın ortadan kalkacağı düşünülmektedir.
  • Kalıcılık: Geleneksel medya oluşturulduktan sonra değiştirilemezken, sosyal medya yorumlar veya yeniden düzenleme ile anında değiştirilebilmektedir.

Sosyal medya toplumun her kesiminin davranışlarını, tutumlarını, duygu ve düşüncelerini etkileme gücüne sahiptir. Sosyal medya aracılığıyla insanlar mekan ve zaman sınırlaması olmadan birbirleri ile çok hızlı bir şekilde iletişim kurabilmekte, anında geri bildirim alabilmekte ve bilgi paylaşımına gidebilmektedir. Sosyal medyanın bu yönü bazı durumlarda avantaja bazı durumlarda ise dezavantaja dönüşebilmektedir. Dezavantajların ortadan kaldırılabilmesi için sosyal medyanın doğru kişiler tarafından doğru bir şekilde yönetilmesi ve yönlendirilmesi gerekmektedir.

Sosyal medyanın günümüzde bu kadar yaygınlaşmasının ve geleneksel medyaya göre daha cazip olmasının nedenleri aşağıda sıralanan dört başlıkta analiz edilmiştir (Barutçu ve Tomaş, 2013:9):

  • Sosyal medya kullanıcıların istedikleri zaman iletişime geçtikleri, istemedikleri zaman ise iletişimi kestikleri bir platformdur.
  • Kullanıcıların sosyal medyayı diğer bireylerle deneyimlerini paylaşmak için kullanmaları ve sosyal medya sayesinde iletişim ağlarını genişletebilmeleridir.
  • Kullanıcıların benzer ilgi alanlarını tartışmak için çevrimiçi tüketici toplulukları olarak bir araya geldikleri ve iş, aile, hobi, teknoloji vb. alanlarla ilgili konularda fikir paylaşarak, topluluk üyelerinin yararlanabileceği uzmanlığa odaklanılması ve sosyal medyanın interaktifliğinin topluluğun bilgi artışına yardımcı olmasıdır.
  • Genellikle uzman olarak görülmeleri nedeni ile sosyal medya kullanıcıları, bilgi almak amacıyla etkin bir şekilde kullanılmaktadır

Sosyal medyanın bazı avantajları bulunmaktadır. Bu avantajları aşağıdaki şekilde sıralamak mümkündür (Öztürk ve Talas, 2015:113-114):

  • Sosyal medya hızlı ve günceldir. Kullanıcılar kendilerine ait içerikleri anında yayınlayarak istedikleri taktirde tüm dünya ile aynı anda paylaşabilmektedirler.
  • Geleneksel medyada milyon dolarları bulan yatırım bedelleri sosyal medyada yerini küçük rakamlara bırakmaktadır. Örneğin, Facebook, Twitter vb. ağlarda hesap oluşturmanın hiçbir maliyeti yoktur.
  • Sosyal medya güvenilirdir.
  • Sosyal medya iki yönlü iletişim fırsatı sunmaktadır.
  • Bireyler, sosyal medya yoluyla ilgilerini çeken düşünce, görüntü ve ses dosyalarını diğer kullanıcılarla paylaşmaktadırlar.
  • Sosyal medya internet kullanıcılarını sadece enformasyon tüketen kişiler olmaktan çıkarıp, aynı anda enformasyon üreten ve tüketen kişiler olarak değiştirmektedir.
  • Sosyal medya internet kullanıcılarına istedikleri içerikleri seçme imkânı sağlamaktadır.
  • Sosyal medya ünlü kişilerin, siyasetçilerin ve çeşitli işletmelerin, istedikleri kişi ve gruplarla ilişki kurmalarına fırsat sunmakta ve böylece onların her türlü soru ve eleştirisine gerektiğinde çok hızlı ve rahat bir şekilde lıkla cevap verme imkânı sunmaktadır.

Tüm bu avantajlarının yanında sosyal medyanın aşağıda sıralanan bazı dezavantajları da bulunmaktadır (Öztürk ve Talas, 2015:113-114):

  • Sosyal medya, medyaya çok hızlı yayılım fırsatı sunduğu için, olumsuz haberler veya olaylar bu medya yoluyla çok hızlı bir şekilde yayılabilmektedir.
  • Sosyal medyada faaliyet yürütmek yoğun çalışmalar gerektirdiği için, bu çalışmalarda çıkan herhangi bir aksaklık çok kötü sonuçlara neden olabilmektedir.
  • Sosyal medya yoluyla binlerce kişi tarafından çeşitli konularda farklı içerikler üretilmektedir.
  • Bu içeriklerle ilgili iyi ve uygun filtreler olmadığında, özel bir konuda bilgi sahibi olmak isteyenler internet ortamında aşırı bilgiyle karşılaşmakta ve hangi kaynaktan ve bilgiden yararlanacakları konusunda sorunlar yaşamaktadırlar.
  • İnternet bağlantısı, bilgisayar veya gelişmiş cep telefonlarının bulunduğu her ortamda sosyal medya faaliyetlerini yürütmek mümkündür. Bir avantaj gibi görülmekle birlikte bu özellik, aşırı çalışma odaklı olan kişilerin iş ve yaşam dengesinin bozulmasına yol açabilmektedir.

Symantec’in bir araştırma işletmesi olan Applied Research ile birlikte sosyal medyanın yanlış kullanımı sonucunda işletmelerin uğrayabileceği zararlara ilişkin hazırlamış olduğu rapor incelendiğinde; sosyal medya kullanımının ne kadar ciddi ve önemli olduğu görülmektedir. Sosyal medyanın yanlış kullanımı bir yıl içerisinde ortalama 4 milyon doları aşkın bir zarara neden olabilmektedir. İşletmeler, sosyal medya kullanımının taşıdığı en büyük riskleri; çalışanların çok fazla bilgi paylaşıyor olması (%46), işletme içi gizli bilgilerin kaybedilmesi/açığa çıkarılması (%41), marka imajının zedelenmesi (%40), artan davalara maruz kalma (%37), kötü amaçlı yazılım (%37) ve düzenleyici kuralların ihlal edilmesi (%36) şeklinde sıralamışlardır (Eröz ve Doğdubay, 2012:136).

DİKKAT: Sosyal medya kullanımının birçok açıdan kullanıcılar açısından birçok avantajı olmakla birlikte; iyi kontrol edilmediği, iyi yönlendirilmediği ve etkin bir şekilde yönetilmediği sürece birçok dezavantajı da beraberinde getirdiği görülmektedir.